“İlk Çağ’dan Günümüze Gümüşhane Tarihi” Kitabı Yayımlandı
Gümüşhane’nin tarihini İlk Çağ’dan Cumhuriyet dönemine kadar geniş bir zaman dilimi içerisinde ele alan “İlk Çağ’dan Günümüze Gümüşhane Tarihi” adlı eser yayımlandı. Gümüşhane Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü öğretim elemanlarının önemli katkılarıyla hazırlanan ve farklı üniversitelerden alanında uzman akademisyenlerin de bölüm yazarı olarak yer aldığı eserin editörlüğünü Tarih Bölümü Başkanı Doç. Dr. Merve Karaçay Türkal üstlendi.
Gümüşhane tarihini farklı dönemler, kaynaklar ve temalar çerçevesinde bütüncül bir şekilde ele alan eser; “Eski Çağ’da Gümüşhane”, “Orta Çağ’da Gümüşhane”, “Yeni Çağ’da Gümüşhane”, “Yakın Çağ’da Gümüşhane” ve “Cumhuriyet Döneminde Gümüşhane” olmak üzere beş ana bölümden oluşmaktadır. Böylece bölgenin Antik Çağ’dan başlayarak Türk hâkimiyetine geçişi, Osmanlı dönemi ve Cumhuriyet yıllarındaki siyasi, sosyal, idari, demografik ve kültürel gelişimi kronolojik bir bütünlük içerisinde incelenmektedir.
Eserin “Eski Çağ’da Gümüşhane” başlıklı birinci bölümünde, Mehmet Yunus Aktürk tarafından kaleme alınan çalışma ile Gümüşhane ve çevresinin İlk Çağ tarihi değerlendirilmektedir.
“Orta Çağ’da Gümüşhane” başlıklı ikinci bölümde ise bölgenin Türk hâkimiyetine girişinden geç Orta Çağ’a uzanan tarihsel süreç farklı yönleriyle ele alınmıştır. Bu bölümde Fatih Şen’in “Selçuklu ve İlhanlı (Moğol) Dönemlerinde Kelkit Vadisi ve Gümüşhane”, Eray Demirli’nin “Kelkit Sahasında Türk İdaresi (11-13. Yüzyıl)”, Şenay Yanar’ın “Gümüşhane’nin Türkleşme Sürecinde Harşit Vadisi’nde Çepni Varlığı (11-14. Yüzyıllar)” ve Nuri Kaya’nın “14. Yüzyılda Türklerin Gümüşhane ve Zigana Vadisi’ne Gerçekleştirdiği Akınlar” başlıklı çalışmaları yer almaktadır.
Kitabın “Yeni Çağ’da Gümüşhane” başlıklı üçüncü bölümünde Gümüşhane’nin Osmanlı hâkimiyeti altındaki siyasi, demografik ve iktisadi yapısı üzerinde durulmaktadır. Mehmet Fatih Gökçek, İlhan Gök ve Merve Karaçay Türkal tarafından hazırlanan “Gümüşhane ve Çevresinin Osmanlı İdaresindeki Yeri ve Demografik Yapısı”, Alpaslan Demir’in “15-17. Yüzyılda Gümüşhane’de Nüfus ve Yerleşme” ve Mustafa Altunbay’ın “Gümüşhane’de Madencilik Faaliyetleri (1750-1800)” başlıklı çalışmaları bu bölümde yer almaktadır.
“Yakın Çağ’da Gümüşhane” başlıklı dördüncü bölümde ise 19. yüzyıl Gümüşhane’sinin nüfus, idare, toplum ve şehir tarihi farklı kaynak gruplarından hareketle incelenmiştir. Onur Akan’ın “19. Yüzyılda Gümüşhane Sancağında Nüfus”, Banu Yılmaz’ın “Trabzon Vilayet Salnamelerine Göre 19. Yüzyılın Son Çeyreğinde Gümüşhane Sancağının İdari Yapısı ve Mülki Kadrosu”, Bayram Nazır’ın “Gümüşhane’de Ermeni Olayları”, Necmettin Alkan’ın “Avrupalı Seyyahların Anlatımıyla Gümüşhane ve Gümüşhaneliler (1818-1911)” ve Selahattin Tozlu’nun “Gümüşhane Hükümet Konağının Şehirden Bahçelere (Daltaban) Taşınması Tartışmalarında Şehirliler ve Bahçeliler” başlıklı araştırmaları bölümün alt başlıklarını oluşturmaktadır.
Eserin “Cumhuriyet Döneminde Gümüşhane” başlıklı beşinci ve son bölümünde ise Birinci Dünya Savaşı yıllarından Cumhuriyet döneminin siyasi, eğitim ve yerel yönetim tarihine uzanan konular incelenmektedir. Adnan Yazıcı’nın “Birinci Dünya Savaşında Harşit Savunması”, Hakkı Yapıcı’nın “Cumhuriyet Döneminde Gümüşhane’de Eğitim (1923-1950)”, Sefa Türkmen’in “Demokrat Parti Dönemi Gümüşhane’de Eğitim (1950-1960)”, Kübranur Küçük’ün “Gümüşhane’de Eğitim (1960-1980)” ve Recep Mutlu Özbakır ile Recep Çelik’in “Gümüşhane’de Belediye Seçimleri ve Belediye Başkanları (1930-1950)” başlıklı çalışmaları bu bölümde okuyucuyla buluşmaktadır.
Kitabın dikkat çeken çalışmalarından biri de Kâzım Karabekir Paşa’nın kızı Timsal Karabekir tarafından kaleme alınan “Kâzım Karabekir Paşa’nın Günlüklerinden Anadolu’ya Çıkışı ve Gümüşhane Notları” başlıklı bölümdür. Karabekir Paşa’nın günlüklerinden hareketle hazırlanan çalışma, Millî Mücadele döneminin önemli isimlerinden Kâzım Karabekir Paşa’nın Anadolu’ya geçiş sürecini ve Gümüşhane’ye ilişkin gözlem ve notlarını okuyucularla buluşturması bakımından esere ayrıca özgün bir değer katmaktadır.
Farklı dönemlerde kaleme alınmış kaynakların, arşiv belgelerinin, salnamelerin, seyahatnamelerin, günlüklerin ve modern araştırmaların kullanıldığı “İlk Çağ’dan Günümüze Gümüşhane Tarihi”, Gümüşhane’nin tarihsel gelişimini yaklaşık iki bin yılı aşan geniş bir perspektifte ele alan kapsamlı bir başvuru eseri niteliğindedir. Çalışma, aynı zamanda Gümüşhane Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümünün şehir ve bölge tarihi araştırmalarına yönelik akademik birikimini ortak bir eser etrafında bir araya getirmesi bakımından da önem taşımaktadır.
Başta eserin editörlüğünü üstlenen Bölüm Başkanımız Doç. Dr. Merve Karaçay Türkal olmak üzere, kitabın hazırlanmasına bölüm yazılarıyla katkı sunan tüm akademisyenleri tebrik ediyor; “İlk Çağ’dan Günümüze Gümüşhane Tarihi” adlı eserin Gümüşhane tarihi üzerine çalışan araştırmacılara, öğrencilerimize ve konuya ilgi duyan tüm okuyuculara faydalı olmasını diliyoruz.